AIS, Ingilizce “Automatic Identification System “ kelimelerinin bas harflerinden olusturulmus bir tanimlamadir ve “Otomatik Tanima Sistemi” olarak Türkçe’ye çevrilebilir.

Temel olarak denizde seyir emniyetinin ve güvenliğin artırılmasını sağlayan Otomatik Tanımlama Sistemi - AIS,  Transponder cihazının bulundurulduğu geminin montaj esnasında girilen ve daha sonra değiştirilemeyen  Statik (Kalıcı) Bilgileri, seyir esnasında anlık olarak belirlenen Dinamik  (Değişken) Bilgileri ve geminin seferine özel oluşturulan Sefer Bilgilerinin, düzenli aralıklarla VHF kanalları üzerinden yayınlanması esasına dayanmaktadır.

AIS, VHF deniz bandinda çalisan bir transponder sistemidir. Bu sistem geminin adi,çagri isareti, mevkisi, o anki rotasi, eni-boyu, tipi, drafti tehlikeli yük varsa cinsi gibi verileri diger gemilere veya sahile otomatik olarak iletir.Bu veri aktarimi dakikada 2000 kez olur ve bilgiler de her iki saniyede bir güncellestirilir. Burada SOTDMA (Self Organizing Time Division Multiple Access) adi verilen ve gemiden-gemiye yüksek güvenilirlikte ve siklikta iletisim saglayan bir teknoloji kullanilmaktadir.Bu veriler diger gemilerde veya sahilde konumlanmis olan elektronik harita gösterici (ECDIS) sistemler üzerine aktarilir.

Böylece köprüüstünde bulunan elektronik harita göstericisi üzerinde civardaki bütün gemi trafigi radardaki gemi ekosu gibi görünür; büyüklükleri de gemilerin gerçek büyüklükleri ile orantili olarak. Bu isaretler üzerine tiklandiginda da o gemiyle ilgili bütün bilgiler belirir: Adi, klasi, sicil numarasi, ve diger hayati bilgiler gibi. Ayrica bu geminin manevrasiyla ilgili bütün bilgiler de (CPA, TCPA gibi) bir ARPA radardan daha dogru ve kesin bir sekilde ögrenilebilir.

Böylece önceden sadece modern VTS operasyon merkezlerinde bulunan ekran bilgileri AIS ile donatilmis olan her geminin köprüüstünde bulunabilecektir. Bu bilgileri kullanarak artik “sancagimdaki gemi” vs.demek yerine dogrudan geminin adini görüp çagri yapmak mümkün olabilecektir.

 A.I.S ’e Geçiş Nasıl Olacak ?

11 Eylül 2007 Tarihli Resmi Gazetede Ulaştırma Bakanlığı (Denizcilik Müsteşarlığı)’nca yayınlanmış olan 26640 Sayılı     

 “(AIS) Klas-B CS Cihazının gemilere donatılmasına ve özelliklerine  dair tebliğ”e göre;

AIS Klas-B CS Cihazı Takılacak Gemiler ve Donatılma Tarihleri    “Madde 6  06 Şubat 2008 tarih  26779 sayılı Tebliğ ile yeniden düzenlenmiştir”

MADDE 6 – (1) Aşağıdaki gemiler 1 Temmuz 2008 tarihinden itibaren AIS Klas-B CS cihazı ile donatılacaktır.

a) SOLAS kapsamına giren, uluslararası sefer yapmayan 500 GT veya üzeri tüm yük gemileri,

b) İstanbul ve Çanakkale Boğazları ile Marmara Denizinde;

1) Düzenli sefer yapan 12 ve üzeri yolcu taşıyan tüm yolcu gemileri (SOLAS kapsamına giren ve uluslararası sefer yapmayan tüm yolcu gemileri dahil),

2) Askeri gemiler hariç, arama kurtarma faaliyeti yürüten gemiler,

3) Ticari yatlar, kılavuz, römorkör, acente ve gemilere hizmet veren tüm ticari gemiler,

4) Tehlikeli yük taşıyan gemiler.

(2) Aşağıdaki gemiler 1 Temmuz 2008 tarihinden sonraki ilk belgelendirilmelerinde AIS Klas-B CS cihazı ile donatılmış olacaklardır.

a) Özel tekneler ve ardışık liman seferi yapan balıkçı gemileri hariç, boyu ve cinsine bakılmaksızın liman sefer bölgesini aşarak sefer yapan tüm gemiler,

b) Askeri gemiler hariç arama kurtarma faaliyeti yürüten gemiler,

c) Kılavuz, römorkör, acente ve gemilere hizmet veren tüm ticari gemiler,

ç) Tehlikeli yük taşıyan tüm gemiler,

(3) Aşağıdaki gemiler 1 Temmuz 2009 tarihinden sonraki ilk belgelendirilmelerinde AIS Klas-B CS cihazı ile donatılmış olacaklardır.

a) Liman seferi ve/veya ardışık liman seferi yapan tam boyu 15 metre ve üzeri tüm balıkçı gemileri,

b) Liman seferi yapan tam boyu 10 metre ve üzeri ticari yatlar,

c) Tam boyu 10 metre ve üzeri olan ve yat işletme belgesi alarak faaliyette bulunan yabancı bayraklı yatlar,

ç) Köyceğiz Gölü, Dalyan Kanalında çalışan gemiler ile denizde çalışan açık güverteli sandal tipi yolcu motorları hariç olmak üzere, liman seferi yapan ve 12’den fazla yolcu taşıyan tüm yolcu gemileri.              

ÖTV'siz Yakıt Kullanan Deniz Araçlarına Yönelik Bulunması Gereken İlave Özellikler

MADDE 8 – (1) Cihaz, ISO/IEC 14443 uyumlu bir kontaksız akıllı kart okuyucusu bulunduracaktır.

(2) Cihaz, akıllı kartın kullanım esnasında sabitlenebileceği bir mekanik düzeneğe sahip olacaktır.

(3) Akıllı kart okuyucusunun durumu, farklı renklerdeki ışıklı göstergelerle gözlemlenebilecektir.

(4) Cihaz, Müsteşarlık tarafından üreticiye özel izin ile sağlanacak bir algoritmaya göre, takıldığı deniz aracının kurulu makina gücü ile önceden kaydedilmiş olan ortalama yakıt tüketim bilgilerini ve dahili GPS alıcısından elde edeceği dinamik bilgileri kullanarak, belirli dönemler arasındaki yakıt tüketimini yaklaşık olarak hesaplayacak ve akıllı kart üzerine her yarım saatte bir düzenli olarak yazacaktır.

Balıkçı Tekneleri İçin Desteklenmesi Gereken Özellikler

MADDE 9 – (1) Bu Tebliğde belirtilen tüm özelliklere ilaveten, balıkçı teknelerinde kullanılan AIS Klas B CS Transponder Cihazları ile balıkçı tekneleri birbirlerini göremeyecek, diğer deniz araçlarını görebilecek ve diğer balıkçılar tarafından gönderilen AIS mesajlarını izleyemeyeceklerdir.

(2) Balıkçı tekneleri dışındaki bütün deniz araçları AIS mesajlarının tümünü görüp izleyebileceklerdir.

Türkiyede geliştirme ve üretimi yapılan AIS Transponder'ların,  IEC, ITU, IMO gibi uluslararası kurumlarca belirlenen standartlara  ilaveten bazı ek özellikleri de mevcuttur.                                                                                                     

Bunların başında, transponder'lara entegre bir Akıllı Kart (Smart Card) ünitesi ile uygulanacak bir "Elektronik Kimlik Kartı" özelliği gelmektedir. Bu akıllı kartlar üzerinde, transponder bulunduran deniz aracının tüm statik bilgileri dışında, son 90 güne ait ve belirli aralıklarla alınmış dinamik AIS bilgileri de bulunacaktır. Bu şekilde ilave bir kontrol ve güvenlik yeteneğinin kazanılması hedeflenmektedir.

Diğer bir ek özellik olarak, transponder gemiye yerleştirilirken girilecek geminin kurulu makine gücü ve yakıt tankı kapasitesi bilgileri ve yapılan yol bilgisi kullanılarak hesaplanacak tahmini yakıt tüketimi, talep edilen ÖTV'siz yakıt miktarı ile karşılaştırılacaktır. Bu şekilde ÖTV'siz yakıt uygulamasının denetimi ve olası usulsüz kullanımın engellenmesi hedeflenmektedir. Transponder'lara entegre edilecek "akıllı kart" özelliği ile ileride olası yeni uygulamaların da sisteme kolaylıkla uyarlanması mümkün hale gelecektir.

Gemilerden kıyılarımızda kurulu baz istasyonlarına gelen AIS sinyalleri, öncelikle Türksat uydusuna gönderilmekte, uydudan Ankara Türksat uydu merkezine indirilmekte ve oradan Denizcilik Müsteşarlığı Ana Merkezime taşınmaktadır. Ana Merkezdeki ekranlarda izlenen bilgiler değerlendirilmekte, depolanmakta ve karasal hatlar üzerinden Türkiye'nin çeşitli bölgelerindeki kullanıcı ekranlarına ulaştırılmaktadır. Denizcilik Müsteşarlığındaki Ana Arama Kurtarma Koordinasyon Merkezi'nde (AAKKM) 24 saat çalışan operatörlerin izlediği ve değerlendirdiği bilgiler herhangi bir kriz durumunda yönetilmek üzere başka kriz merkezlerine de aktarılabilecektir.

• 8000 km. aşan kıyı şeridimizde her tür deniz ulaşımı çok daha iyi izlenebilecek ve tam denetim sağlanmış olacaktır.
• Tüm deniz  taşıtları için seyir emniyeti artırılacaktır.
• Yasalara uygun olmayan balıkçılık, kaçakçılık ve diğer  usulsüzlüklerle mücadelede çok etkili bir araç kazanılmış olacaktır.
• ÖTV'siz yakıt uygulamasında olası kötü niyetli kullanımın önüne engellenebilecektir.
• Ülkemiz, uygulamakla yükümlü olduğu uluslararası regülasyonlar ve AB düzenlemelerine eksiksiz uyum sağlayacaktır.
• AIS Transponder cihazlarının  yerli üretimi ile, ilk aşamada milyonlarca dolarlık teknoloji dışalımının tasarrufu yapılacağı gibi, ülkemizden dünya pazarlarına satılabilecek bir ileri teknoloji ürünü ortaya çıkmış olacaktır.

Sistemde gemilerin izlenmesi ancak verici transponderlerin takılmasıyla mümkündür. Can Emniyeti Uluslararası Sözleşmesinde (SOLAS) belirtilen 300 Gross ton ve üzerindeki tüm gemilerde AIS transponderi kullanılması zorunlu olup, halen dünyada 40.000'in üzerindeki gemi AIS sinyalleri alıp vermektedir.      

AIS Sistemi, normal  koşullarda otonom olarak Sürekli Çalışma Modunda çalışır ve SOTDMA (Self Organizing Time Division Multiple Access - Kendi Kendini Yapılandıran - Zaman Paylaşımlı Çoklu Erişim) haberleşme protokolü kullanarak bilgi alışverişinde bulunur. Bu koşul, geminin açık denizde veya iç sularda/karasularda  seyir halinde veya limanda  hareketsiz/demirde olmasından bağımsız olarak her durumda geçerlidir.

İstenen VHF Raporları (AIS Bilgileri) için girişimden (interferance) etkilenmeyen,  yüksek bir veri transfer hızı gerektirmektedir. Bu amaçla birbirine paralel olarak kullanılabilen iki farklı VHF kanalı tahsis edilmiştir.  ITU (International Telecommunication Union)  tarafından bu kanallar AIS1 - 87B (161.975 MHz) ve AIS2 - 88B (162.025 MHz) olarak belirlenmiştir. Hem 25 kHz'lik  ve hem de 12,5 kHz'lik simplex kanal band genişlikleri kullanılabilmektedir. Bu band genişliklerinin her birisi için ulaşılabilen  kapasite 9600 bps trasmisyon hızında, 2250 zaman aralığı (slot) /dakika  olarak ortaya çıkmaktadır. Hem AIS1 hem de AIS2 kanalları birlikte kullanıldığında ise, toplam kapasite bunun iki katı olarak 4500 zaman aralığı (slot) / dakika olmaktadır. Kullanılacak modülasyon yöntemi ise FM/GMSK olarak belirlenmiştir.

Bir AIS Transponder cihazı, bulundurulduğu deniz taşıtının dinamik koşullarına bağlı olarak aşağıdaki plana göre ilgili AIS Mesajlarını otomatik olarak üretir ve yayınlar:

Statik (Kalıcı) Bilgiler              Sefere Özel Bilgiler                 Dinamik (Değişken) Bilgiler

Adı                                           Kargo Türü                               Koordinatları

Çağrı İşareti                              Varış Limanı                             Rotası (COG)

Boy ve Genişliği                        Tahmini Varış Zamanı (ETA)       Hızı (SOG)

Sınıfı                                         Sualtı Draftı                              Yönü (HDG)

MMSI Numarası                        Hava Draftı (Opsiyonel)              Navigasyon Statüsü

IMO Kodu                                                                                Dönüş Bilgisi (ROT)

GPS Anteninin Konumu                                                            UTC Zaman  Bilgisi

Sadece AIS mesajlarının dinlendiği ve bu mesajların bir ekranda gösterildiği sistemler, AIS Alıcı  (AIS Receiver) veya Pasif Radar olarak adlandırılmaktadır.

Benzer şekilde, alıcı fonksiyonu olmayan ve sadece bulundurulduğu deniz taşıtının diğer AIS Sistemleri tarafından izlenebilmesini sağlayan cihazlar, AIS Verici (AIS Transmitter) olarak adlandırılmaktadır.